Słownik kajakowy

Oto najważniejsze pojęcia kajakowe, które powinien znać każdy miłośnik pływania:

akwen

fragment oceanu, morza, jeziora, zatoki (przypominający misę), oddzielony od sąsiednich wypłaceniami lub podwodnymi progami; w przypadku niewielkiego zbiornika wodnego bez wyróżniających się części określenie „akwen” może oznaczać całe to jezioro; odpowiednik określenia „teren” w odniesieniu do lądu; w obrębie portu morskiego, przystani lub zatoki zwany akwatorium

bagno

obszary trwale nasycone wodą słodką lub słonawą; przepływające przez bagna rzeki mają z reguły minimalny spadek, cechują je długotrwałe wezbrania rozlewające się szeroko po dolinie; dogodne miejsca na biwak można znaleźć jedynie na skłonach doliny i w miejscach wyniesionych ponad dno doliny, tzw. grądach

berda

charakterystyczne dla Beskidów i Bieszczad wychodnie fliszu karpackiego, ułożone ukośnie w stosunku do powierzchni Ziemi; jeśli znajdują się w korycie rzeki, tworzą się na nich ciągi niewysokich progów; często fragmenty skał wystają ponad wodę tworząc szachownicę

bifurkacja

miejsce, w którym odpływ powierzchniowy skierowany jest do dwóch dorzeczy; woda z obszaru źródłowego odpływa w dwóch kierunkach albo ciek dzieli się na dwa ramiona, prowadzące do różnych dorzeczy; w Polsce przykładem bifurkacji jest Kanał Bachorze, wykopany w czasach piastowskich z wykorzystaniem wcześniejszych cieków, łączący jezioro Gopło i rzekę Zgłowiączkę

buchta

z niemieckiego zatoka; na rzece głębokie miejsce (tzw. głęboczek) po zewnętrznej (wklęsłej) stronie zakola; brzeg jest tu z reguły wysoki i stromy wskutek wymywania go przez nurt, który w tych miejscach płynie najsilniej; przy samym brzegu może powstawać cofka

bystrze

każde gwałtowne przyspieszenie prądu; bystrza tworzą się w naturalnych i sztucznych zwężeniach koryta, w przerwach między wszelkiego rodzaju przeszkodami; woda na bystrzu tworzy fale, pieni się, cwałuje; na początku bystrza powierzchnia wody z reguły przybiera kształt tzw. warkocza, litery V zwróconej rozwartą częścią w górę rzeki; na bocznej granicy bystrza tworzy się rwąca smuga, tzw. chyżka; ponieważ na bystrzu woda jest najgłębsza, trzymanie się jego środka podczas spływania jest najbezpieczniejsze, oczywiście jeżeli fale nie są zbyt duże a kierunkiem docelowym nie jest przeszkoda, wówczas należy zejść z bystrza na chyżkę albo i dalej, choć to ostatnie wiąże się zazwyczaj z wpłynięciem do cofki

ciek

ogólne określenie wód płynących w wyraźnym, otwartym korycie

cieśnina

wąskie pasmo wód, które rozdziela ląd i łączy dwa baseny wodne

cofka

prąd odwrotny do kierunku w którym płynie rzeka, powstaje w wyniku odbicia masy wody od przeszkód, brzegu lub zawirowania mas wody; cofka występuje zwykle za przeszkodami przegradzającymi częściowo rzekę i wystającymi nad jej powierzchnię; granica między cofką a nurtem to chyżka (p. bystrze); cofka jest znakomitym miejscem do rozpoczęcia pływania lub zatrzymania kajaka; umiejętność korzystania z cofki w tym celu jest podstawową umiejętnością każdego kajakarza chcącego pływać po trudniejszych rzekach; niespodziewane wpłynięcie do cofki może skończyć się wywrotką

czytanie wody

rozpoznawanie przeszkód na podstawie wyglądu zwierciadła wody

delta

rodzaj ujściowego odcinek rzeki, która dzieli się w nim na liczne ramiona i osadza osady z całego dorzecza; np. delta Wisły, Żuławy

dopływ

ciek uchodzący do większego cieku (większej rzeki)

dorzecze

obszar odwadniany przez system rzeczny składający się z rzeki gł. z dopływami

estuarium (ujście lejkowate)

poszerzone, lejkowate ujście rzeki do morza, powstałe wskutek erozyjnego działania wysokich pływów morskich, które w czasie odpływu wypłukują materiał nanoszony przez rzekę; uniemożliwia to powstanie delty; np. ujścia Sekwany, Tamizy

falowanie

ruchy rytmiczne cząsteczek wody, powodujące wahania poziomu akwenów wodnych, którym towarzyszy przemieszczanie się wody; najczęściej falowanie wywołuje wiatr; grzbiet fali to najwyższa część fali, a dolina fali to najniższa część pomiędzy dwoma grzbietami; charakterystyczne parametry fal to: wysokość fali czyli odległość pionowa między rzędną grzbietu i doliny, długość fali czyli pozioma odległość między dwoma grzbietami, okres fali czyli czas mijający przy przejściu jednej długości fali, stromość fali czyli stosunek wysokości fali do jej długości; w miejscach płytkich np. w strefie przyboju na skutek tarcia cząsteczek wody o dno fale ulegają deformacji: prędkość fali i jej długość zmniejszają się, zaś wzrasta wysokość fali, fala staje się bardziej stroma i załamuje tworząc grzywacze

fale pływowe

fale występujące w zatokach, cieśninach i estuariach, powstające w czasie przypływu, gdy woda morska jest wciskana w wąskie gardło zatoki, cieśniny lub rzeki; przemieszczają się bardzo szybko, są strome, mogą sięgać kilku metrów wysokości i docierać nawet kilkaset kilometrów w głąb lądu; fale pływowe na Amazonce zwane pororoka sięgają do 1400 km od ujścia i miewają do 5 m wysokości; zjawisko niebezpieczne dla kajakarzy morskich i pływających w ujściowych odcinkach rzek uchodzących do oceanu albo mórz otwartych (połączonych bezpośrednio z oceanem), ponieważ występuje nagle

fiord

wąska, długa, często rozgałęziona i b. głęboka (do 1300 m) zatoka morska powstała w wyniku zalania przez morze (najczęściej z powodu eustatycznego podnoszenia się poziomu morza po stopieniu się lodowców) dolnych części żłobów (dolin) lodowcowych

grobla

wał ziemny wzmocniony kamieniami, faszyną, drewnem, oddzielający zbiornik wodny (np. staw) od rzeki

grzęda

kilka następujących po sobie progów skalnych

jaz

budowla regulacyjna na rzece, przegradzająca całe jej koryto, wyposażona w elementy służące piętrzeniu rzeki, często ruchome, takie jak opuszczane zastawki

jezioro

zagłębienie powierzchni Ziemi o obwodzie minimum kilkuset merów, wypełnione wodą; jeziora mogą być naturalne lub też sztuczne, utworzone przez człowieka (np. wykopane a następnie zalane wodą lub powstałe na skutek spiętrzenia rzeki zaporą wodną)

jezioro przepływowe

jezioro, do którego z jednej strony rzeka wpływa a z drugiej wypływa

kajakarstwo

dyscyplina sportowa obejmująca wyścigi na kajakach i kanadyjkach; także rodzaj turystyki wodnej

kanał

sztuczne koryto prowadzące wodę w sposób ciągły lub okresowy, o szerokości dna co najmniej 1,5 m przy ich ujściu lub ujęciu; kanał żeglugowy służy żegludze, a melioracyjny celom nawadniającym lub odwadniającym; kajakiem można pływać także niektórymi kanałami melioracyjnymi (np. Wielki Kanał Brdy)

katarakta

wysoki próg zbudowany z twardych skał, zazwyczaj krystalicznych, przez który przepływa duża rzeka, tworząc wodospad lub zespół wodospadów

kępa

porośnięta drzewami wyspa rzeczna o charakterze trwałym

koryto rzeki

najniżej położona część doliny rzeki, w której ma miejsce stały przepływ wody

kosa

długi i wąski półwysep uformowany przez prądy przybrzeżne na morzu jako przedłużenie linii brzegowej w miejscu, w którym ulega ona załamaniu; np. Półwysep Helski

kra

zamarznięta woda mająca konsystencję lodu, powstaje z przemarzniętych krążków śryzu, kruszenia się lodu brzegowego i kruszenia się pokrywy lodowej

laguna

część morza lub oceanu, którą oddziela od ich wód rafa koralowa lub piaszczysty wynurzony wał (np. Laguna Wenecka)

lepa

warstwa zbitego, przesączonego wodą śniegu, powstająca na rzece w czasie obfitych opadów śniegu

litoral

płytka strefa przybrzeżna jeziora; strefa oddziaływania fal i zarazem część jeziora, której wody są naświetlone aż do dnia (wraz z dnem), co umożliwia efektywną fotosyntezę i wzrost roślin

lód denny

lód powstający na dnie cieku podczas wypromieniowywania ciepła z dna koryta

łacha

boczne ramię rzeki, połączone z nią, z reguły nieprzepływowe, wypełnione wodą stojącą i zarastające (np. Czarna Łacha przy Motławie); również płycizna na rzece (ławica), z reguły piaszczysta, w okresach niżówki wynurzająca się nad wodę w postaci nieporośniętej roślinnością wyspy

ławica

nagromadzenie rumowiska niesionego przez rzekę w środkowej części koryta o wydłużonym kształcie; przy niskich stanach wody wynurza się na powierzchnię tworząc okresową wyspę zwaną łachą

łożysko

część doliny rzeki obejmująca równinę zalewową (czyli obszar okresowo zalewany podczas wysokich stanów wody) oraz koryto rzeki; podczas powodzi zdarza się, że rzeka zmienia swoje koryto w obrębie łożyska

meander

zakole rzeki o dużym kącie środkowym (powyżej 180 stopni); rzeka meandrująca to inaczej rzeka bardzo kręta, przechodząca z zakrętu w zakręt

mielizna

płytkie miejsce na rzece; ogólnikowym tym wyrazem nazywa się ławicę albo przemiał albo odsypisko albo przymulisko

mierzeja

wąski i niewysoki pas lądu oddzielający dawną zatokę od otwartej wody (otwartego morza); jest to powstały w wyniku prądów morskich tak wydłużony półwysep (kosa), że łączy naprzeciwległe brzegi dawnej zatoki (np. Mierzeja Wiślana)

niżówka

okres niskich stanów wodnych w korycie rzeki, spowodowany wyczerpywaniem się zasobów wodnych jej dorzecza; jest to stan wody w rzece utrzymujący się co najmniej kilkanaście dni poniżej stanu średniego; przyczyną niżówek w Polsce są okresy długotrwałej suszy atmosferycznej (długotrwały brak opadów) lub długotrwałe mrozy

nurt

warstwa w masie płynącej wody, która jest najszybsza; jej największa prędkość w porównaniu do pozostałej masy wody wynika z poruszania się jej w najgłębszej części koryta rzeki, a więc tam, gdzie opory podłoża są najmniejsze; nurt w obrębie koryta płynie serpentynami, które są tym większe, im niższy jest stan wody i bardziej łagodne łuki koryta; na ogół nurt trzyma się brzegu wklęsłego; płynąc linią nurtu, płyniemy najszybciej i najbezpieczniej, ponieważ jest to struga wody najgłębsza i najszybsza

odsypisko

płycizna powstająca przy brzegu wewnętrznym (wypukłym) zakola; woda wolniej tu płynie, co skutkuje osadzaniem się na dnie niesionego przez nią materiału; wynurzona nad wodę przybrzeżna część odsypiska to przymulisko, zwane zwykle potocznie plażą

odwój (walec wodny)

miejsce za progiem, w którym powierzchniowa warstwa wody cofa się w górę rzeki, zdarza się, że z odległości kilku metrów; jeżeli próg jest stosunkowo łagodny, występuje za nim z reguły odwój płytki, pod którym istnieje wyraźny strumień wody płynącej w dół rzeki; jeżeli próg jest pionowy, występuje za nim odwój głęboki, w którym woda wytraca całkowicie swoją energię i w związku z tym trudno z niego wypłynąć; odwoje głębokie tworzą się z reguły za każdym sztucznym progiem, dlatego progi tego rodzaju są zawsze niebezpieczne dla kajakarzy

oparzelisko

miejsce zawsze wolne od lodu w wyniku zasilania rzeki lub zbiornika wodnego cieplejszymi wodami gruntowymi

ostroga

budowla regulacyjna prostopadła do koryta rzeki, nie przegradzająca go w całości, której celem jest skierowanie nurtu na środek rzeki; najbliższa środkowi rzeki część ostrogi zwana jest główką

ploso

głęboki odcinek rzeki, spokojniej tu płynącej, występujący pomiędzy odcinkami o szybszym nurcie; również głęboka część jeziora

pływy

regularne ruchy okresowe wód morskich i oceanicznych, polegające na rytmicznym wznoszeniu się i opadaniu poziomu morza, wywołane przyciąganiem grawitacyjnym Słońca i (głównie!) Księżyca oddziałującym na Ziemię; wiążą się z tym potężne przesunięcia poziome mas wodnych, zwane prądami pływowymi (przypływy i odpływy); każdy południk przechodzi mniej więcej dwa razy na dobę przez pozycję przypływu i dwa razy przez pozycję odpływu (w średnich szerokościach geograficznych maksymalny przypływ występuje co pół doby księżycowej, czyli co 12 godzin i 27 minut); w Bałtyku nie występują, ale każdy wodniak wybierający się na Atlantyk, Morze Północne, do Norwegii, Francji albo Wyspy Brytyjskie powinien wiedzę dotyczącą pływów posiąść w możliwie najszerszym rozmiarze

poduszka

garb utworzony z wody odbijającej się od przeszkody, na przykład od skały lub drzewa na końcu bystrza

pokrywa lodowa

powstaje wskutek zamarznięcia wód stojących oraz na rzekach w wyniku zatrzymania się śryzu i łączenia się kry; może pokryć całą lub część powierzchni rzeki lub zbiornika wodnego

polder

suchy, płaski obszar, z reguły użytkowany rolniczo, oddzielony od cieku lub zbiornika wodnego, na którym możliwa jest regulacja poziomu wody przy wykorzystaniu urządzeń hydrotechnicznych; może powstać na skutek wydzielenia terenu groblami od sąsiadujących zbiorników wodnych i osuszenia go w celu uzyskania gruntu pod uprawy (np. na Żuławach Wiślanych); może też powstać z wydzielenia groblami terenu w pobliżu rzeki w celu retencjonowania wód powodziowych (tzw. polder zalewowy)

półwysep

część lądu wysunięta w głąb zbiornika wodnego, otoczona z trzech stron wodą

próg

naturalny lub sztuczny uskok dzielący w poprzek całe koryto rzeki; najczęściej występującym naturalnym progiem jest przemiał, na ogół jest on jednak mało wyraźny; ostrzej zaznaczone są progi powstałe wskutek przechodzenia w poprzek dna podłoża twardszego od przyległych (np. grzędy skalne); również progi sztuczne są dobrze widoczne; możliwość przepłynięcia kajakiem przez próg uzależniona jest od jego wysokości, ilości wody nad nim przepływającej (tzw. przewał), długości i siły odwoju za progiem

przemiał

płycizna przebiegająca przez całe koryto rzeki, bez jednoznacznego miejsca najgłębszego; inaczej bród

przybój

wypłycająca się strefa przybrzeżna, w której fale zmierzające w kierunku wybrzeża wypiętrzają się i załamują, tworząc grzywacze; szerokość tej strefy jest zmienna i zależy od głębokości wody i od długości i wysokości nadbiegających fal; zwana też strefą kipieli

przykosa

rodzaj ławicy; miejsce osadzania się rumoszu niesionego rzeką poza nurtem, które ma kształt pofalowanej wznoszącej się płaszczyzny, urywającej się gwałtownie; głębokość za przykosą rośnie nagle, a piasek może być tu silnie nawodniony i niestabilny, grzęznący, dlatego miejsce to może być niebezpieczne zwłaszcza dla osób niedoświadczonych i dzieci; holując kajak po przykosie należy się go trzymać, bo w tym przypadku kajak to najlepsze koło ratunkowe

przylądek

fragment lądu wysunięty w ocean, morze, jezioro, w którym linia brzegowa załamuje się; stanowi z reguły ważny punkt nawigacyjny i geograficzny

przymulisko

wyniesiona nad wodę część odsypiska czyli płycizny przy wewnętrznym brzegu zakola; jeśli przymulisko zbudowane jest z piasku, bywa przyjemną plażą

rafa

przeszkoda denna zbudowana z zatopionych kamieni lub innych przedmiotów (nie mylić z rafą koralową!)

recypient

rzeka przyjmująca mniejsze dopływy

reda

obszar wyznaczony na terenie akwenu wodnego przed wejściem do portu lub przystani, służący do czasowego kotwiczenia statków lub łodzi

rewa

piaszczysty wał podwodny na morzu w jego strefie przybrzeżnej, powstały wskutek działania prądów morskich, wynurzający się czasem w postaci wąskiej długiej wysepki lub ciągu wysepek, oddzielający akweny o znacząco większej głębokości (np. Mewia Rewa dzieląca Zatokę Pucką)

rozkołys

rodzaj falowania powstający wówczas, gdy wiatr zaczyna słabnąć i jego prędkość staje się mniejsza od prędkości fali; są to fale swobodne, długie, poruszają się pod wpływem energii i pędu dostarczonych wcześniej

rozwinięcie linii brzegowej

iloraz długości linii brzegowej jeziora lub morza i obwodu koła o powierzchni równej powierzchni jeziora lub morza; jeśli jezioro lub morze ma dobrze rozwiniętą linię brzegową to oznacza to, że ma wiele zatok, półwyspów i wysp

rów

sztuczne koryto prowadzące wodę w sposób ciągły lub okresowy, o szerokości dna mniejszej niż 1,5 m przy ich ujściu

rzeka

naturalny ciek powstający z połączenia potoków lub wypływający z jeziora, źródła, lodowca, mokradła (rzadziej)

rzeka roztokowa

rzeka płynąca w obrębie łożyska kilkoma korytami, z reguły płytkimi, na przemian rozdzielającymi się i łączącymi, między którymi powstają liczne wyspy; wody wezbraniowe często zmieniają układ tych koryt (np. Wisła między ujściem Narwi a Płockiem)

skala Beauforta

służy do przybliżonej oceny siły wiatru bez użycia przyrządów, a jedynie na podstawie obserwacji powierzchni morza lub obiektów na lądzie w skali od 0 (cisza) do 12 (huragan); przydatna dla kajakarzy pływających po większych akwenach

spływ

przepłynięcie turystycznego szlaku wodnego; np. spływ kajakowy

spadek rzeki

stosunek różnicy wysokości między dwoma przekrojami poprzecznymi rzeki do długości odcinka mierzonego z biegiem rzeki między tymi przekrojami; stosunek ten określamy w promilach (‰) lub procentach (%); przykładowo jeśli zwierciadło wody na odcinku 1 kilometra obniżyło się o 50 cm to spadek rzeki wynosił 0,5‰ lub 0,05%; zasadniczo im większy spadek tym siła nurtu i trudność rzeki są wyższe

starorzecze

dawne koryto rzeki, obecnie jezioro nie połączone z obecnym korytem, zwykle o kształcie sierpowatym, z reguły zarastające i zanikające; starorzecza Wisły to wiśliska a Odry odrzyska

staw

niewielki płytki zbiornik wód powierzchniowych, o dnie na ogół całkowicie pokrytym roślinnością, powstały w sposób naturalny lub stworzony przez człowieka (np. Staw młyński czy staw hodowlany); zwyczajowo stawami nazywa się też jeziora tatrzańskie lub sudeckie

stopień wodny

skokowa różnica poziomów wody w rzece, potoku, strudze lub kanale, spowodowana spiętrzeniem wody, np. wskutek przegrodzenia rzeki zaporą; również zespół budowli hydrotechnicznych (np. jaz, śluza itp.) umożliwiających pełne wykorzystanie spiętrzenia wody

syfon

miejsce na rzece (z reguły górskiej), w którym woda gwałtownie wpływa (a nawet wręcz jest zasysana) w szczelinę (np. pod skałę), by wypłynąć poniżej; zwierciadło wody w tym miejscu obniża się; wciągnięcie człowieka do syfonu grozi śmiercią, więc syfon to jedno z najbardziej niebezpiecznych miejsc dla kajakarza

szachownica

szypot składający się z wielkich głazów, między którymi trzeba płynąć slalomem

szypot

odcinek rzeki na całej szerokości i długości pokryty wystającymi ponad zwierciadło wody kamieniami

śluza

urządzenie stosowane w kanałach żeglugowych, umożliwiające przepływanie statków i barek między zbiornikami o różnych poziomach wody; zawiera jedną lub kilka komór ograniczonych ruchomymi zamknięciami

śródlądowe drogi wodne

wody powierzchniowe, na których, z uwagi na warunki hydrologiczne oraz istniejące urządzenia wodne, możliwy jest przewóz osób i towarów statkami żeglugi śródlądowej

śryż

gąbczasta masa złożona z luźnych igiełek lodowych i wody; jego powstanie wiąże się z silnym przechłodzeniem wody na skutek wypromieniowania ciepła z wody do atmosfery, np. podczas bezchmurnych nocy; wokół cząstek materiału unoszonych przez wodę tworzą się kryształy lodu; na rzece pojawia się nagle i w ciągu kilku godzin może pokryć całą powierzchnię rzeki, płynąc z prądem, śryż zbija się w większe plastry a na skutek ocierania się, kształtuje w regularne krążki; środkowa część krążka zamarzając staje się krą

tama

przegroda grodząca w poprzek koryto rzeki, nie zatrzymująca jednak całkowicie przepływu wody; może być stworzona przez człowieka ale także przez bobry

ujście

miejsce, w którym rzeka wpływa do innej rzeki, jeziora, morza lub oceanu

urządzenia wodne

budowle piętrzące, upustowe, przeciwpowodziowe i regulacyjne, kanały i rowy, obiekty zbiorników i stopni wodnych, obiekty energetyki wodnej, wyloty urządzeń kanalizacyjnych służące do wprowadzania ścieków do wód, mury oporowe, bulwary, nabrzeża, pomosty, przystanie, kąpieliska, stałe urządzenia służące do dokonywania przewozów międzybrzegowych

uskok

połączenie bystrz, progów, odwojów, szypotów, wirów, charakteryzujące się znacznym obniżeniem zwierciadła wody; najbardziej znanym uskokiem w Polsce był Ptasi Uskok na Dunajcu, obecnie na dnie Zalewu Czorsztyńskiego

wezbranie

podniesienie stanu wody w rzece wskutek wzmożonego zasilania (np. długotrwałe lub nawalne opady, roztopy) bądź wskutek spiętrzenia wody (np. zatorem lodowym, zatarasowaniem koryta rzeki w wyniku trąby powietrznej, a w ujściowych odcinkach rzek silnymi wiatrami wiejącymi od morza, utrudniającymi odpływ rzeczny do morza)

wodowskaz

urządzenie do mierzenia poziomu wody w rzece; stan wody podaje się z centymetrach w stosunku do tzw. zera wodowskazu czyli umownego punktu znajdującego się zwykle poniżej dna koryta rzeki; stan rzek Polski można sprawdzić na stronie internetowej IMGW i warto je sprawdzić, planując spływ; oprócz wartości w centymetrach podaje się stany charakterystyczne: NW to przeciętny najniższy roczny stan wody, SW to średni stan roczny a WW to najwyższy średni stan roczny, NNW to najniższy ze stanów niskich zaobserwowany na danym posterunku wodowskazowym, zaś WWW to najwyższy stan wody zaobserwowany na tym posterunku

wypływ rzeki

miejsce, w którym rzeka wypływa ze zbiornika wodnego (np. jeziora)

wywierzysko

wydaje źródło krasowe, dające początek ciekowi

zalew

zbiornik zaporowy; trwałe sztuczne jezioro utworzone przez człowieka, powstałe wskutek budowy zapory wodnej i zalania terenów, które pierwotnie nie były zalewane albo były zalewane tylko okresowo (np. podczas powodzi); także zatoka, odcięta od morza ciągiem wysp bądź mierzeją, zasilana zarówno przez wody morskie jak i rzeczne

zapora wodna

stała budowla piętrząca rzekę, składająca się z wielu elementów, takich jak jaz, śluza, elektrownia wodna, most

zatoka

część większego basenu wodnego (jeziora, morza, oceanu), wcinająca się głęboko w ląd, ograniczona półwyspami lub przylądkami; z główną częścią basenu ma swobodną wymianę wód

zwałka

przeszkoda w korycie rzeki, wymagająca przeprawienia się przez nią (przeciągnięcia wierzchem, przeciśnięcia spodem itp.), z reguły pochodzenie ma naturalne (pnie i gałęzie drzew) ale może być też antropogeniczne (kładki a nawet zatopione sprzęty AGD); niektórzy kajakarze poczytują sobie za honor pokonywanie zwałek bez wysiadania z kajaka; mawia się wówczas, że uprawiają kajakarstwo zwałkowe

zwara

falujący ślad na wodzie w kształcie litery V zwróconej rozwarciem w dół rzeki, wywołany ostrą sterczącą przeszkodą (np. kołek, szpiczasty kamień), dochodzącą w pobliże lustra wody lub nawet je przekraczającą

źródło

naturalny, samoczynny, skoncentrowany wypływ wody podziemnej na powierzchnię ziemi, często dający początek ciekowi; grupa źródeł położonych w pobliżu siebie to źródliska

Literatura: Elżbieta Bajkiewicz-Grabowska, Zdzisław Mikulski, Hydrologia ogólna, Warszawa 2008; Leszek Mazur, Locja kajakowa (skrypt szkoleniowy), Warszawa 1995; Ryszard Ożyński, Locja kajakowa, Kraków 1982; Bronisław Jastrzębski, Turystyczne szlaki wodne Polski, Warszawa 1960.